KANITA DAYALI DİŞ HEKİMLİĞİ

ÖNSÖZ

Okuyacağınız makale aslında diş hekimlerine hitaben yazılmış olmasına rağmen hastaların da yararlanabileceği güncel bilgiler içermektedir.

Kanıta dayalı diş hekimliği; hastanın ağız sağlığı, tıbbi durumu ve geçmişi ile alakalı klinik olarak geçerli bilimsel kanıtın sistematik değerlendirmelerinin, diş hekiminin klinik uzmanlığı ile hastanın tedavi ihtiyaçları ve tercihleriyle makul bir şekilde bütünleşmesini gerekli kılan ağız sağlığına dair bir yaklaşımdır¹. En güncel bilimsel sonuçlara dayandırılmış, kişiye özel ağız bakımı ile birlikte, hasta odaklı bir tedavi sunar. Klinik sorunlara dair düşünme biçimimizin yeniden yapılandırılması ve mevcut en iyi bilimsel kanıta dayanarak kararlar alınmasıyla ilgilidir².

Günümüzde diş hekimliği pratiği; biyolojik bilimlerdeki, bilgi yönetimindeki, tedavi ve tanı teknolojilerindeki hızlı gelişmeler nedeniyle oldukça karmaşık bir hale gelmiştir. Bu nedenlerden ötürü, kanıta dayalı diş hekimliği (KDD) diş hekiminin klinik karar verme yeteneğinin artmasında, tanı hatalarının minimuma indirgenmesinde, tedavi ve terapiler hakkında optimal düzeyde kararın sağlanmasında önemli bir faktör alarak görülmektedir. KDD, günlük klinik pratikte tedavi hakkında en iyi kararın alınabilmesi için klinik bilimsel kanıtların, klinik ve hastayla ilgili faktörlerin birbirine entegre edilmesi esasına dayanmaktadır. KDD’nin nihai amacı; kanıta dayalı karar vermektir. Bu nedenle, kanıta dayalı diş hekimliğinin klinik uygulamalarda kullanılması, bu kavramın anlaşılmasını ve klinik soruların hazırlanması, mevcut kaynaklara ulaşma, kanıtların eleştirel değerlendirmesi, sonuçların klinik pratiğine uygulanması ve sürecin değerlendirilmesine yönelik becerilerin geliştirilmesini gerektirmektedir³.

Teknolojinin hızla ilerlediği ve bilgiye ulaşmanın aşırı kolaylaştığı günümüzde; doğru olana ulaşmanın kolay olduğu kadar, yanlış ve yanıltıcı olana da ulaşmak çok kolaylaşmıştır. Kişi; merak ettiği bir mevzu hakkında bilgi ararken, doğruluğundan emin olmadığı bir çok yazılı ve görsel kaynakla karşılaşmakta ve bu sayede aslında kendisini dipsiz bir kuyunun içinde bulmaktadır. Kanıta dayalı diş hekimliğinde, hekim bir tedavi yönteminin doğruluğunu ve yaklaşımını nasıl ele alıyorsa; hasta da bir şekilde ulaştığı bilginin doğruluğunu aynı biçimde ele almalıdır. Bu sebepten, yazılı ve görsel kaynaklarda (internet, TV, radyo, gazete, dergi vb) edinilen bilgilerin doğruluğu mutlaka sorgulanmalıdır. Kanıta dayalı diş hekimliğinde nasıl hasta önemli bir noktada konumlanmışsa, doğru bilgiye ulaşmanın en önemli noktalarından birinde de diş hekiminiz durmaktadır. Hangi bilginin doğru, hangi bilginin yanlış, hangisinin güvenilir olduğu konusunda ise doğru yerlerde arama yapmayı diş hekiminin de bilmesi gereken en önemli noktadır. En çok tavsiye edilen yöntem, bir konu ile ilgili arama yapılırken, “Review” adı verilen ve birden çok makalenin harmanlanması sonucu ortaya çıkmış yazıların takip edilmesi yönündedir. Aşağıda bilimsel kaynaklara ulaşılabilecek internet sitelerinin bir listesi verilmiştir (kaynakların hepsinin dili İngilizce’dir)⁴.

Table Evidence Locator
Summaries of Systematic Reviews
Resource Link Information Available
EBD at ADA.org www.ada.org/goto/ebd Summaries of dental systematic reviews published elsewhere (new ADA-sponsored critical summaries are under development); additional Web resources
Journal of Evidence-Based Dental Practice http://journals.elsevierhealth.com/periodicals/ymed Summaries of dental systematic reviews, plus commentary and analysis; critical evaluations of published articles on various topics
Database of Abstracts of Reviews of Effectiveness (DARE) http://www.crd.york.ac.uk/CRDWeb/ Structured abstracts of systematic reviews; includes commentary on overall review quality
National Library for Health—Oral Health Specialist Library http://www.library.nhs.uk/oralhealth/ Structured abstracts of systematic reviews
Evidence-Based Dentistry journal (UK) http://www.nature.com/ebd/archive/index.html Systematic review summaries/analyses.
Evidentista (Pan American Centers for Evidence-Based Dentistry) http://us.evidentista.org/?o=1026 Clinical questions and answers grouped by topic area
Agency for Healthcare Research and Quality (AHRQ) http://www.ahrq.gov/clinic/epcquick.htm Summaries of AHRQ evidence reports on dental caries, dental patients who are HIV positive, scaling and root planning therapy, and others
Bandolier: Dental and Oral Health http://www.jr2.ox.ac.uk/bandolier/booth/booths/dental.html Critical appraisals of systematic reviews and supporting studies on dental topics
Cochrane Oral Health Group http://www.ohg.cochrane.org/reviews.html Abstracts and plain-language summaries of dental systematic reviews
Centre for Evidence-Based Dentistry http://www.cebd.org/?o=1069 Evidence summaries from the Oral Health Specialist library grouped by topic and/or specialty area
Table Evidence Locator
Clinical Recommendations/Guidelines
Resource Link Information Available
National Guideline Clearinghouse www.guidelines.gov Clinical practice guidelines
ADA Evidence-Based Clinical Recommendations http://www.ada.org/prof/resources/ebd/clinical.asp Evidence-based clinical recommendations on oral health topics, including topical fluoride and sealants
PubMed Clinical Queries (National Library of Medicine) http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query/static/clinical.shtml#reviews Clinical practice guidelines grouped by category
National Institute for Health and Clinical Excellence (NICE) http://www.nice.org.uk/guidance/index.jsp?action=byTopic&o=7298&set=true Clinical guidelines from UK on dental recall
Centers for Disease Control and Prevention (CDC) Division of Oral Health http://www.cdc.gov/oralhealth/guidelines.htm Guidelines developed by CDC and the Task Force on Community Preventive Services
Scottish Intercollegiate Guidelines Network http://www.sign.ac.uk/guidelines/published/index.html#Dentistry Clinical guidelines on dental topics available as full guidelines and in quick reference guide format
Royal College of Surgeons (RCS) of England http://www.rcseng.ac.uk/fds/clinical_guidelines Clinical guidelines on common clinical situations
Agency for Healthcare Research and Quality (AHRQ) http://www.ahrq.gov/clinic/cpgsix.htm Clinical practice guidelines from the National Guideline Clearinghouse, Department of Health and Human Services, and AHRQ
SUMSearch http://sumsearch.uthscsa.edu/ Searches free online resources—PubMed (Medline), Database of Abstracts of Reviews of Effectiveness (DARE), National Institutes of Health (NIH) Guidelines Clearinghouse—to retrieve systematic reviews and/or clinical guidelines.
Centre for Evidence-Based Dentistry http://www.cebd.org/?o=1069 Guidelines and consensus statements
Table Evidence Locator
Systematic Reviews
Resource Link Information Available
EBD at ADA.org www.ada.org/goto/ebd Abstracts of published systematic reviews on dental topics grouped by clinical topic areas, listed in A-Z format; full text available for systematic reviews published by the Journal of the American Dental Association
Cochrane Oral Health Group (affiliated with the Cochrane Collaboration) http://www.ohg.cochrane.org/reviews.html#reviews Systematic reviews from the Cochrane Oral Health Group
PubMed systematic review search page http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query/static/clinical.shtml#reviews Systematic review abstracts, plus links to full-text copies where available.
EviDents Search Engine for EBD http://medinformatics.uthscsa.edu/EviDents/ Searchable resource for systematic review abstracts and other studies
TRIP Database, Oral Health page http://www.tripdatabase.com/oral/specialismhomepage.html Systematic reviews related to oral health
SUMSearch http://sumsearch.uthscsa.edu/ Searches free online resources—PubMed (Medline), Database of Abstracts of Reviews of Effectiveness (DARE), NIH Guidelines Clearinghouse—to retrieve systematic reviews and/or clinical guidelines
International Centre for Evidence-Based Oral Health (Eastman Dental Institute, UK) http://www.eastman.ucl.ac.uk/∼pdarkins/iceph/ “Publications” link includes full-text systematic reviews on clinical topics
Google Scholar http://scholar.google.com/ Search tool for systematic reviews and other research
Centre for Evidence-Based Dentistry http://www.cebd.org/?o=1069 Resources on dental systematic reviews
AHRQ Evidence-based Practice Center (EPC) Reports http://www.ahrq.gov/clinic/epcindex.htm#oral Evidence-based reports on oral health topics
Netting the Evidence http://www.google.com/coop/cse?cx=004326897958477606950%3Adjcbsrxkatm Customized Google search engine devoted to evidence-based practice
Table Additional Resources
Evidence-Based Centers
 Centre for Evidence-Based Dentistry http://www.cebd.org/
 Centre for Evidence-Based Medicine (Oxford University) www.cebm.net
 Cochrane Collaboration http://www.thecochranelibrary.com
 Agency for Healthcare Research and Quality http://www.ahrq.gov/clinic/epcix.htm
 DSM-Forsyth Center for Evidence-Based Dentistry http://www.forsyth.org/forsyth.asp?pg=100111
 Centre for Health Evidence http://www.cche.net/
 International Centre for Evidence-Based Oral Health (Eastman Dental Institute—London, UK) http://www.eastman.ucl.ac.uk/∼pdarkins/iceph/
 Evidentista (Pan American Centers for Evidence-Based Dentistry) http://us.evidentista.org/?o=1026
 Centre for Evidence-Based Medicine (University of Toronto, Canada) http://www.cebm.utoronto.ca/
Journals
 Journal of Evidence-Based Dental Practice http://www.elsevier.com/wps/find/journaldescription.cws_home/623234/description#description
 Evidence-Based Dentistry http://www.nature.com/ebd/index.html
Evidence-Based Medicine Online http://ebm.bmjjournals.com/
Databases
 Cochrane Library http://www.thecochranelibrary.com
 PubMed (National Library of Medicine) http://www.pubmed.com
 TRIP Database, Oral Health page http://www.tripdatabase.com/oral/specialismhomepage.html
 Database of Abstracts of Reviews of Effectiveness (DARE) http://www.crd.york.ac.uk/crdweb/
 National Guideline Clearinghouse www.guidelines.gov
Other Resources
 Evidence-Based Dentistry Resource Guide (Virginia Commonwealth University) http://www.library.vcu.edu/tml/bibs/ebd.html
 Evidence-Based Medicine Resource Center http://www.ebmny.org/
 Evidence-Based On Call http://www.eboncall.org/
 Health Evidence Bulletins-Wales (oral health) http://hebw.cf.ac.uk/oralhealth/index.html
 PrimeAnswers http://www.primeanswers.org/primeanswers/index.cfm
Tutorials
 ScHARR Introduction to Evidence-based Practice on the Internet http://www.shef.ac.uk/scharr/ir/netting/
 Evidence-Based Clinical Practice Tutorial (Miner Library) http://www.urmc.rochester.edu/hslt/miner/resources/evidence_based/index.cfm
 A Student’s Guide to the Medical Literature (University of Colorado Health Sciences Center) http://grinch.uchsc.edu/sg/index.html
 Evidence-Based Medicine: Finding the Best Clinical Literature (University of Illinois Library of the Health Sciences) http://www.uic.edu/depts/lib/lhsp/resources/ebm.shtml
 Introduction to Evidence-Based Medicine (Duke University Medical Center Library and Health Sciences Library, UNC-Chapel Hill) http://www.hsl.unc.edu/services/tutorials/ebm/index.htm
 PubMed Tutorial http://www.nlm.nih.gov/bsd/disted/pubmed.html
 Using Numerical Results from Systematic Reviews in Clinical Practice http://www.annals.org/cgi/content/full/126/9/712
 SUNY Downstate Medical Center Evidence-Based Medicine Tutorial http://library.downstate.edu/EBM2/contents.htm
Resources for Critical Appraisal and Evidence Analysis
 Appraisal Tools—Critical Appraisal Skills Programme (CASP) http://www.phru.nhs.uk/Pages/PHD/resources.htm
 AMSTAR (tool for the “assessment of multiple systematic reviews”) http://www.biomedcentral.com/1471-2288/7/10
 Grading of Recommendations, Assessment, Development and Evaluation (GRADE) Working Group publications http://www.gradeworkinggroup.org/index.htm
 QUOROM Statement (“Quality of Reporting of Meta-Analyses”) http://www.consort-statement.org/index.aspx?o=1346
 Center for Evidence-Based Medicine, Critical Appraisal Tools http://www.cebm.net/index.aspx?o=1023
 CONSORT Statement (consolidated standards of reporting trials) http://www.consort-statement.org/
 Meta-analysis of Observational Studies in Epidemiology (MOOSE): A Proposal for Reporting http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/283/15/2008
Glossaries of Terms
 American Dental Association EBD Glossary of Terms http://www.ada.org/prof/resources/ebd/glossary.asp
 Bandolier EBM Glossary http://www.jr2.ox.ac.uk/bandolier/glossary.html
 British Medical Journal—Clinical Evidence Glossary http://clinicalevidence.bmj.com/ceweb/resources/glossary.jsp
 Centre for Evidence-Based Medicine: Key Terms in Evidence-Based Practice http://www.cebm.net/index.aspx?o=1116
 Evidence-Based On Call (Glossary) http://www.eboncall.org/CONTENT/glossary.htm
 Definitions of Evidence-Based Practice (University of Sheffield, UK) http://www.shef.ac.uk/scharr/ir/def.html

Kaynaklar:

¹ American Dental Association. http://www.ada.org/1754.aspx

² Virtanen Jorma I. Kanıta Dayalı Diş hekimliği / Kanıta Dayalı Bakım: Tanımı: Bölüm 2-1. Helsinki Üniversitesi, Oulu Üniversitesi, Finlandiya.

³ PEKER K, BERMEK G. Klinik Uygulamalarda Kanıta Dayalı Diş Hekimliği Yönteminin Uygulanma Aşamaları. İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi Cilt: 43, Sayı: 3-4 Sayfa: 123-132. 2009.

⁴ Frantsve-Hawley J. Evidence Locator: Sources of Evidence-Based Dentistry Information. Journal of Evidence-Based Dental Practice Volume 8, Issue 3: 133–138, Eylül 2008.

MSc. Dt. Ali Mert Türkkan

Diş Hastalıkları ve Tedavisi Bilim Uzmanı

Image by Valeria_Aksakova / Freepik

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir